|
İstatistikler |
|
Üye
sayısı: 3.642
Portal Konu sayısı: 12
Portal AltKonu sayısı: 93
Portal Yazı sayısı: 930
Forum başlıkları: 46
Forum konuları: 3.240
Forum mesajları: 11.808
Sayfa izlenimi: 642.230
Bugünkü sayfa izlenimi: 579
En son üyemiz: kaptanyamağı
Sayfa oluşum süresi:xx
Gösterim süresi: xx
İp adresiniz: 38.103.63.18
|
|
Halidiye.com | Ortaçağ'da Tababet
Ortaçağ'da Tababet
|
|
Cerrahi
Ortaçağda cerrahi dalında da kıymetli eserler verilmiştir. Ebu el -
Kasım El - Zeh-ravi kitabı "El tasrif li men Acaz'en el Telif" te
gösterdiği birçok cerrahi aleti icad etmiştir.
XV. asırda Şerafeddin Sabuncuoğlu "el Tasrif"i kullanmakla kalmayıp ona
kendi tecrübelerini ilave etmiş ve kendi gerçekleştirdiği
operasyonlarla tıbbi aletlerde yaptığı değişikliklerin şekillerle
izahını ihtiva eden geliştirilmiş yeni bir telifini yapmıştır.
İbn Zühr, kitabı "el-Taysir fi el-Müdava ve el-Tedbir"de trakeostominin
(1) tam bir tarifini vermiştir. Halbuki Yunan kitaplarında buna ait
hiçbir kayıt yoktur. İbn Sina lakrimal fistül (2) için bir tedâvi
teklif etmiş ve bu kanal için tıbbi bir sondayı kullanıma sokmuştur.
Kanamayı durdurmak içirt soğuk tatbiki, açık yaraları ipek iple
dikmeler, daha o zamanlarda gerçekleştiriliyordu. Yaraların
termokoterizasyonunu da (dağlama) başlatmışlardı.
Ameliyatlar için anestezi tatbik ediliyor ve bazı büyük âmeliyatlar için hasta yedi gün boyunca şuursuz tutulabiliyordu.
Cerrahlar göz cerrahisine değerli ilâvelerde bulunmuşlardır.
Katarakt'ın gözdeki merceğin matlaşması olduğu çok iyi biliniyordu.
Görme kusuru için de gözlük teklif edilmişti. Bir katarakt ameliyatının
tam raporunu veren ve pupil'in ışık refleksini ilk tarifeden Er-Razi
olmuştur.
Bir yazısında kanserden bahseden İbn-Sina ameliyatda musab (hasta)
kısımların tamamen çıkarılmasını tavsiye etmiştir. Kafatası ve
parçalarının ameliyatlarını tarif ederken uyula (küçük dil) ve nasal
polip ameliyatlarından ilk bahsedenler müslümanlar olmuştur.
Tonsillektomi (bademcik ameliyatı) usulünü ve kulak zarı parasen-tezini
onlar keşfetmiştir. Dil kanserinde dilin tamamının eksizyonunu
(çıkarılmasını) tavsiye etmişlerdir. Osteomyelit (kemik iltihabı)
halinde hastalıklı kemiğin çıkarılmasını teklif etmişlerdir. Yine ilk
defa, periton boşluğunun ameliyatını onlar gerçekleştirip; trokar (3)
ve kanül metodunu da onlar kullanmıştır. Bu hususi drenaj usulü daha
sonraları Fowler ve Potin tarafından kabul bulmuştur. Halbuki Baha
ed-Devle bunu asırlar önce tafsilatıyla anlatmıştır.
Doğumda, Walcher Pozisyonu olarak tanınan hareketi aslında ilk olarak,
Ebu el-Kasım el-Zehravi kitabı "Et-Tasrif"te tarif etmiştir, ölü
ceninin çıkarılması için kranioklasti (4) usülünü geliştirmiş ve tatbik
etmiştir. Edinburgh Üniversitesi Kitaplığı'n-daki 'El-Atar u
el-Bakiyye" isimli bir kitapta bir sezeryan ameliyatı şekilleriyle
gösterilmektedir. Corci Zeydan kitabı "Tarik el-Temeddün el-lslami"de
(cilt III) bu mevzuya ayrı bir bölüm ayırmıştır.
Müslümanlar cerrahide ilk olarak dağlama usüllerinin kullanılmasını
başlatmışlardır. Burun kanamasında başa soğuk su dökülmesini onlar
teklif etmişlerdir. Keza litotomi (5) usülü de ilk defa onlar
tarafından izah edilmiştir. Tıb ilminin kendilerinden öncekilerin hiç
bilmediği bir çok dalları üzerine kitaplar yazmışlardır. Bu açıdan
Yuhanna İbn Mesaveyh'in cüzzam hakkındaki kitabı, Er-Razi'nin çiçek ve
kızamık hakkındaki kitabı ve Ebu Musa İbn İsa'nın hemoroid hakkındaki
kitabıyla, Kusta İbn Luka'nın ölüm hakkındaki kitapları çok değerlidir.
Apoplexi (6) tedavisi için ıslak kupalamayı tanıtan ilk insan
Er-Razi'dir. Tifoda su yatağı kullanılmasını ilk tavsiye eden İbn
Sina'dır. Bu metod daha sonraları günümüzde kullanılan Littel tüpü, buz
kesesi ve soğuk süngerleme tatbiki şeklinde geliştirilmiştir.
Eczacılık
Kafur,senna ve ravent otunun farmakolojisi de onlar tarafından
açıklanmıştır. Hyoscyamus'un tıbbi kullanımını başlatmışlardır. Bundan
şeker hazırlayıp tedavi için kullanmışlardır. Hint keneviri onların
tatbikatına dahil idi. Yunanlı hekimlerin bilmedikleri birçok faydalı
bitkiyi de onlar keşfetmişlerdir.
Er-Razi civalı merhemi imal etmiştir. Şifalı bitkiler üzerine yazılan
ilk kitab İbn eI-Muvaffak'in Farsça kaleme aldığı, 585 bitkinin
tarifini ihtiva eden "Kitab el-Ebniya'en Hakaik el-Adviyye"dir. Bundan
sonra İbn Baytar, kitabı, "el-Cami'fi el-Adviyye el-Müfredah", (cilt,
Bulak, 1292) de çeşit adedini 1400'e yükseltmiştir. Eczacılık ilmi çok
geliştirilmiştir. Bütün şurup ve macun çeşitlerini kompoze etmişlerdir.
"İtrifal" kullanımını tıb pratiğine onlar sokmuşlardır. Gümüş ve altın
kaplama tanıtılmıştır. Tıb ilmine farmakope ilk olarak o zamanlar
girmiştir. Yunanlıların aşina olmadığı farmakopeyi ilk başlatan hekim
Sabur İbn Sal'dir. İbn-i Sina da beş ciltlik Kanun'unun bir cildini
ilâçlara ayırmıştır.
İmmünoloji (Muhafiyet, Bağışıklık İlmi)
Bir hastayı tedâvi ederken, islâm hekimleri modern tıbbın ancak çeyrek
asırdan beri bildiği vücut müdafaa gücüne daha o zamanlarda bile
hususiyle dikkat ediyorlardı. Onlar haklı olarak, gerçek hekimin,
vücudun tabii müdafaa gücünün olduğuna ve hekimin vazifesinin ona
yardım etmekten ibaret olduğuna inanıyorlardı. En-dülüs'lü İbn Zühr bu
nazariyeyi nefis bir ilmi üslupla izah etmiştir.
Tıbbi ilimlerde yapılan en mühim yenilik, değişik branşların
sistematizasyonu idi. Firdevs, el-Hikme, Kamil el-Sina, el-Kanun,
el-Havi ve diğerleri bu mevzuyla ilgili eşsiz misallerdir. Yunanlıların
bıraktığı miras bu çalışmalardaki bilgi ve metod zenginliğinden
mahrumdur.
Fikir Hürriyeti
Müslümanlar tıb ilminde, bilhassa fikir hürriyetleri ve pratik eğitim
sistemleriyle meşhur olmuşlardır. Yuhanna İbn Mesa-veyh "Kitab
et-Tıbbiye"sinde ecdadından kalma eski prensipleri bilgi ve tecrübesi
ile imtihan etmeden takip etmeyeceğini açıkca ifade etmiştir.
Tecrübelere ters düşen herşey reddedilmişti. Hibbetullah İbn Sa'id
farmakope'sinin mukaddemesinde nazariyelerin tecrübeyle kontrollerinin
yapılmasının mecburiyetine dikkat çekmiştir. Er-Razi kitapları
"El-Havi" ve "Kitab el-Fakir"de seleflerine (kendinden öncekilere)
karşı çıkar. O, Yunanlıların ne dediğine aldırmadan, tıbbi dökümanları
şahsi müşahedelerine dayanarak yeniden tasnif etmiştir. Aynı metod,
"El-Fusul el-Mühimma fi Tıbb el-ümme"nin yazarı İbn Sarabiyun başta
olmak üzere bütün islam alimlerince tatbik edilmiştir.
Tatbiki Eğitim
Fikir hürriyeti ile birlikte önde gelen bir başka üstünlük pratik
eğitim sistemleri olmuştur. Tıb talebelerinin hastane çalışmaları o
zaman başlamıştır. "Tabakat el-Etibba'a"nın müellifi bu usullerin
İslâmiyet'ten evvel İskenderiye tıb okullarında hiçbir zaman kabul
edilmediğini yazar. Hastanelere talebelerin devamı mecburi idi.
Ve bunlar İtalyan ve Fransız hastaneleri için model teşkil etmiştir.
Er-Razi'ye göre bir hekim mutlaka eski ve yeni tıbbi literatüre tam
manasıyla vakıf bulunmalı, ayrıca bir aile hekimi olarak talebeliğinde
bir hastanede çalışmış olmalıdır. İbrahim İbn Raks, Adüd el-Devle
Hastanesinde munzazaman ders veriyordu. Er-Razi'nin talebeleri, Rey
Hastanesi'ndeki hastaların vizitelerine devamlı katılırlardı. Orada,
Mayyafarikin Hastanesinde hastaların vaziyetlerini ve hastalıklarını
tartışmak üzere ilmi bir cemiyet teşekkül etmişti. Zahid el-Ulema o
cemiyetin idarecisi idi. Netice olarak, klinik faaliyetlere gereken
ehemmiyet tam manasıyla verilmekteydi. Hastaların vaziyetleri ve
iyileşme dereceleri muntazaman kaydediliyor, sonrada bu pratik
hazırlanıp dere kitaplarına aktarılıyordu, "Kitab el-Fusul el-Mühimma"
bu müşahede ve tedavilerin tam tariflerini ihtiva eden eserlerin başta
gelenlerindendirler.
Kısacası, müslümanlar modern tıb ilminin yalnız temellerini atmakla
kalmayıp aynı zamanda müşahhas yenilikler de ilâve etmişlerdir. Öyleyse
o muhteşem devirleri "karanlık çağlar" diye tarif ederken haksızlık
etmiş olmuyormuyuz acaba?
_________________
Prof. Dr.H.Nayyar Wasty 'dan
Tercüme eden
Hüseyin Seyyid
1 — Frakeostomi: Üst solunum yolu tıkanıklığında nefes borusunun delinerek deri ile ağızlaştırılması.
2 — Lakrimal fistol: Gözyaşı kanalının iltihaplanma neticesi olarak deri ile ağızlaş ması.
3 — Trokar: Vücud boşluklarında birikmiş olan sıvıyı çıkarmaya yarayan
hususi bir alet. Bu aletle sıvıyı boşaltma ameliyesine "trokar metodu"
denir.
4 — Kranioklasti: Ölü ceninin rahim içerisinde parçalanarak çıkartılması.
5 — Litotomi: Taş çıkarma ameliyatı (bilhassa idrar torbasından)
6 — Apoplex: Felç, inme.
|
|
Tarih: 18.02.2008 Hit: 71
|
|
Günün Hadis-i
Şerifi |
|
Ölümden önce hayatının, hastalıktan önce
sağlığının, meşguliyetinden önce boş vakitlerinin, ihtiyarlığından
önce gençliğinin, yoksulluğundan önce zenginliğinin kıymetini bil.
|
|
Günün Duası |
Ey Rabbim! Girişeceğim her işe
doğruluk ve içtenlik üzere girmemi, bırakacağım her işten de doğruluk
ve içtenlik göstererek çıkmamı sağla ve bana katından destekleyici bir
güç bahşet!
Âmîn... Âmîn... Âmîn... |
|
