İstanbul'da Cumhuriyet öncesinde dört büyük Halidi Tekkesi mevcuttur. Bu dört tekke gerek devrin siyasi gerekse sosyal olaylarını etkilediği gibi kendileri de siyasi olaylardan etkilenmiştir. Mesela Kelamı Dergahının postnişini Esad Erbili k.s. sürgüne gönderildiği gibi İsmet Efendi Tekkesininpostnişini Ahıskalı Ali Haydar Efendi k.s. İttihad ve Terakki'ye olan muhalefeti yüzünden tekkesi işgal edilmiştir. İnşallah bu yazı dizisi ile sizlere İstanbul'da ki dört büyük Halidi Tekkesi'ni arz etmeye çalışacağız. Ama önce bu dört tekkeyi Mevlana Halidi Bağdadi'ye bağlayan silsile-i şeriflerden
bahsedelim.

1. Gümüşhanevi Tekkesi :

Tekke'nin bânisi Ahmed Ziyaeddin Gümüşhanevi Hz.leridir. İrşad müsadesini Mevlana Halidi Bağdadi k.s.'nun Halifelerinden Ahmed bin Süleyman el Ervadi k.s'dan almıştır. Tekke elan faaldir. İrşad postunda Muharrem Nureddin Coşan k.s. oturmaktadir.

Tekke'nin en mühim faaliyetleri arasında Ramuzul Ehadis okuma, okutma geleneği kendisini göstermektedir. Ramuz okuma geleneği günümüzde Prof Cevad Akşid Hocaefendi tarafından idame ettirilmektedir.

2. İsmet Efendi Tekkesi :

Tekke'nin bânisi Mustafa İsmet Garibullah Yanyevi k.s.'dur. ( Yanya bugün Yunan işgalindedir. Allah bu işgali bir an evvel bitirsin)İrşad emrini Mevlana Halid-i Bağdadi k.s.'nun halifelerinden Ahmed Mekki Erzincani k.s.'dan almışlardır. Tekke elan faaldir. Tekke'nin postnişin-i irşadı Hacı Mahmud Efendi Hz.leri k.s.'dur.

Tekke Osmanlı Devrinden beri fıkhi ağırlığı ile gündeme gelmiştir. Tekke'nin irşad merkezi birara Balıkesir Bandırmaya yönelmiş olsa da İstanbul ağırlığını kaybetmemiştir. Tekke'de en çok başvurulan kaynak Risale-i Kudsiyye'dir.

3. Kelami Dergahı : Tekke önceleri Kadiri yolu üzerine olan tekke'nin irşad postuna Esad Erbili k.s.'nun tayini ile Tekke Naşi - Halidi ekolune dahil olmuştur. Esad Erbili k.s., Mevlana Halid-i Bağdadi k.s.'nun halifelerinden Seyyid Taha Hariri k.s. yolundan gelmektedir. Tekke'nin irşad postunda Hacı Osman Nuri Topbaş k.s. oturmaktadır.

Tekke daha ziyade edeb ve irfan mektebi olarak faaliyet göstermiştir. Ramazanoğlu Mahmud Sami Efendi k.s.'nun Ruhul Beyan dersleri günümüzde de devam etmektedir. Ruhul Beyan Erkam yayınlarınca Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

4. Kaşgari Tekkesi : Tekke'nin banisi Seyyid Abdulhakim Arvasi k.s.'dur. Seyyid Abdulhakim-i Arvasi k.s., Mevlana Halid-i Bağdadi k.s.'nun hulefasından Seyyid Taha Hakkari k.s.'nun silsilesinden gelmektedir. Tekke'nin son şeyhi Seyyid Ahmet Mekki Arvasi k.s.'dur. Hüseyin Hilmi Işık Hocaefendi'ye irşad müsadesi verip vermediği tartışmalıdır.

Mektubat-ı Rabbani bu tekkenin en çok dayandığı eserlerden birisidir. Mektubatın Türkiye'de bu kadar yaygınlaşmasında bu tekkenin rolu büyüktür. Mektubatın günümüz Türkçesine ilk tercümesini tekke'den hocalık icazeti almış olan Hüseyin Hilmi Işık Hocaefendi yapmıştır.

Bunun dışında gerek Osmanlı Devrinde gerekse cumhuriyet devrinde İstanbul'da irili ufaklı pek çok Halidi tekkesi bulunmakla beraber en meşhurları bunlardır.

Bu kollardan pek çok silsile yürümüştür. Bunları ayrı yazılar halinde ele alacağız.

HALİDİYE ARAŞTIRMA GRUBU