YEDİ HARF NEDİR?*

İslâm'ın doğuşundan günümüze kadar tarih, ezberlenmesi, ezberletilmesi, öğretimi ve kendisiyle uzaktan veya yakından bir ilişki içinde olan her şeyin yazılıp tesbit edilmesi suretiyle, Ümmet-i Muhammed 'in Kur'ân 'a sahip çıkışının bir benzerini, kendi kitaplarına karşı tutumu olarak başka bir millet için kaydetmemiştir. Allah diledikçe de bu böyle devam edecektir. Bu da Allah 'ın "Zikri biz indirdik ve O 'nu biz koruyacağız1 âyetiyle verdiği vâdinin gerçekleştiğinin göstergesidir.

Şehirlerde, köylerde ve İslam'ın her yöresinde küçük-büyük, genç-ihtiyar herkes onu ezberler. Nitekim merkezî kentlerden uzak yerlerde bulunan bir kimse herhangi bir kelime, harf veya harekede yanılsa kendisine doğruyu gösterecek ve okuyuşunu tashih edecek birini bulabilmektedir. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v)'de Kur' an' dan nâzil olan her şeyin iner inmez ezberletilmesine önem vermiş ve "Sizin en hayırlınız Kur 'an-ı öğrenen ve öğretendir."2 buyurarak da ashabını Kur'an'ın öğrenilip öğretilmesine teşvik etmişti. Bu konuya dair onlarca sahih hadis sayılabilir...

Allah Resûlü (s.a.v) Mus'ab b. Umeyr (r.a.)'i hicretten önce birinci akabe 'de, Evs ve Hazrec'e Kur'ân öğretmesi için Medineye gönderdi. O da darul-kurrâ 'ya yerleşti ve onlara Kur'ân öğretti. Hicretten sonra Mescid-i Nebevî

Kur' ân okuyanlara ait bir ev gibiydi. Ailesi olmayan fakir sahabîler oraya sığınır, birlikte Kur'ân okur ve öğrenirler sonra da fethedilen yeni beldelerin halkına O 'nu öğretirlerdi.

Ayrıca Hz Peygamber 'in (s.a.v) emriyle, Sahabenin ileri gelenlerinden bir grup kendilerini Kur'ân'ı insanlara öğretmeye adamışlar, nihayet Medine, Kur'ân okuyanlarla dolmuştu. Yine Mekke-i Mükerreme'de, Muaz b. Cebel ve İbn Abbas'ın, Kur'ân ve Kur'ân ilimlerinin sayılamayacak kadar insana öğretilmesinde, gayret ve payları çok büyüktür. Bu çerçevede, İbn Mesud (r.a) da, Kûfe'debirçok kişiye Kur'ân'ı ve Kur'ân ilimlerini öğretmişti. Öyleki güvenilir bir kısım âlimler, doğrudan görüşmek yahut dolaylı olarak öğrenmek suretiyle olsun, İbn Mes'ud'tan Kurân ve ilimlerini öğrenenlerin sayısını dört bine çıkarırlar.

Diğer tarafatan Basrada Ebu Musa el-Eşârî de benzer bir tedris faaliyetini gerçekleştirmekteydi. Hafız ibn Darîs Ebu Abdillah Muhammed b. Eyyub el-Becelî Fedâilü'l-Kur'ân isimli kitabında Muslim b. İbrahim, Kurre yoluyla Ebu Recâ el-Utâridî den şunu nakletmektedir: "Ebu Musâ el-Eşârî Basra Mescidinde dolaşır, bizi halkalar halinde oturtur sonra da Kur'ân öğretirdi. Diğer taraftan Ebùd Derdâ (r.a) Dımeşk camisinde güneşin doğuşundan öğle vaktine kadar hep Kur'ân öğretirdi. Kur'ân öğrenenleri onar onar ayırır, her bir halkaya da iyi bilen birini tayin ederdi. Talebeleri herhangi bir hususta yanlış veya hata yaptıklarında onları tashih eder, bilgilendirir ve böylece hepsine danışmanlık yapardı. Bu bilgiler, Ebu Zur'a ed-Dımeşkî 'nin "Tarihü Dımeşk" isimli eserinde ve "Tarihü İbni Asakir"de kaydedilmektedir.

Kur'an öğretimine kendini hasretmişlerden birisi de İmam İbn Âmir'dir ki, sıralama itibarıyla yedi kıraat imamının ilklerindendir. Dımeşk'te sadece onun gözetim ve danışmanlığında Kur'ân öğretimiyle meşğul olan dörtyüz tane Kur'ân öğreticisi vardı. İbn Âmir, Mütevatir kıraatlar hakkında tehlikeli sözler söyleyen Şevkânî ve Sıddîk Han Kınnevcî'nin bile; tereddüt göstermeksizin kıraatının benzerini okuduğu bir imamdır.

İbnü 'l-Cezerî "en-Neşrü'l-kebîr”^{’in ikinci cildinde, mutevatir kıraatlar hakkında yanılgıya düşen veya insanları yanıltan ve ileri geri konuşan Kinnevcî ve Şevkânî gibilerini reddeden geniş bir açıklama ve değerlendirme vardır.}

Ayrıca 1357h. senesi Mecelletü'l-İslâm dergisi 11, 25 ve 26 sayılarında geniş bir şekilde bu hususu açıklamıştım.

Allah Resulü 'nün şerefli ömrünün son zamanında, Kur'ân'ın kendisine arzedilmesiyle gerçekleşen "son arza"dan bu tarafa, asırlar boyunca tevatüren bize ulaştırılan kıraatlar Kur'ân'ın birer cüzüdür, parçasıdır, ve yedi hatta on imam vasıtasıyla mütevatir olarak rivayet edilmiştir. Bu kıraatlardan bir şeyi inkar son derece tehlikeli ve sakıncalıdır.

Şu kadar var ki mütevatir kıraatlardan, zarurî olarak tevatürünü çoğunluğun bildiği kısımlar olduğu gibi, sadece kıraat ilminde ihtisaşlaşmış, Kurrâ'nın bilebilecekleri kıraatlar vardır. Birinci kısım zikrettiğimizden bir şeyi inkar ittifakla küfürdür. İkinci bölüme girenlerden herhangi bir şeyi inkar ise; kendisine deliller gösterilmesine rağmen inkarında ısrar edilirse küfür olur.

İşte bu tesbit ve değerlendirme olmasaydı İbn Cerir et-Taberî ve Zemahşerî'nin, Mütehassıs Kurrâ'nın yanında mütevatir olan yedi imamın kıratının bazıları hakkındaki taşkınlıkları çok ciddî tehlike boyutlarına ulaşırdı.

Zaten İbn Cerir Kıraat ilimlerinde uzman değildir. O sadece Ebû Ubeyd'in^{3 be}ş şehrin kurrâsına ait ihtilafları yazdığı kitabıyla yetinmiş ve Kıraat ilminde vukufiyet sahibi kişilerin içine düşmeyeceği yanılgılara düşmüştür. Üstelik Ebu Ubeyd de kıraat ilmine vâkıf birisi değildir. Aksine gayret ve çalışmaları farklı farklı ilimler üzerinde olmuştur.

^{Ancak onun özelliği kıraat farklılıklarına dair ilk eser yazan olmasıdır. Bu sebeple de her ikisi de hatalarında ma'zurdur. Fakat kıraatların tevatürüne dair delillerin, hüccetlerin tesbitinden sonra hâlâ onların peşinden aynı şeyleri söyleyenler asla maz'ur görülemez.}

Ebu Amr ed-Dânî 'nin "et-Teysir" ve Şâtibî 'nin "Hırzu'l Emânî" isimli eserlerinde bulunan yedi imama ait kıraatların tamamı mutevatirdir. Ancak bu ilimde ehil kişilerce de açıklandığı gibi çok az birkaç yer bundan müstesnadır. Yine "Müncidü 'l-Mukriin" ve "en-Neşrü'l Kebir" isimli eserlerde de olduğu gibi bu yedi imamın kıraatını ona tamamlayan diğer üç imama ait kıraatlar da aynı şekilde mütevatirdir.

Ayrıca Müncidü'l-Mukriin'de on kıraatın her tabakada nasıl tevatür seviyesine ulaştığının tafsilatı vardır. Bununla beraber on imamın her tabakada tek tek sıralamasını kapsamamaktadır.