Abdullah SAKİZADE

Tekke Kültüründe Çay

TEKKE KÜLTÜRÜNDE ÇAY

Tarihe dönüp baktığımızda,ecdâdımızın çay içmeyi bir kültür olarak benimsediklerini görüyoruz.Bunun en büyük tanığı olarak ise Semâverler,Çay takımları ve yıllarca Kırâathâne olarak bildiğimiz kitap okunan yerlerin varlığıdır.

Hâlâ günümüzde de yer yer kullanılan Semâverler ihitiyaca göre boy boy üretilirdi.Tamâmen el işlemeciliği ve bakır işlemeciliğinin ürünü olan bu sanat eserleri şu an müzelerde yerini almış bulunmaktadır.

Çayın ülkemizde üretilmesi Cumhuriyet’ten sonra gerçekleşmiş olsa da,eskiden beri Hind diyârından gelen kullanıldığını okumaktayız.
Tasavvuf mensubları olan Dervişler tarafından da çok benimsenen çayın mânâ olarak ayrı bir yeri vardır.

Hele Semâver üzerine yazılmış medhiyeler,şiirler ve ilâhiler ona ayrı bir anlam yüklemiştir.

Aslında Semâver;Mürşid-i Kâmil veyâ Derviş’in bir simgesidir.Nasıl ki semâverin ortasındaki ateş közü yandıkça içerisindeki kaynar.Dervişinde derûnındaki aşk ateşi ile gönlü kaynar gelir.Semâver ateşin tesiriyle kaynadıkça düdüğünden işlık sesi gelir ki,bu da Dervişin Hakk’ı zikretmesi gibidir.

Semâver olgunlaşınca yâni suyu kaynayınca çay demlenir.Bunun evveli ve âhirinde fayda hâsıl olmaz.Vakte riâyet Semâverde olduğu gibi Mürşidden faydalanmakta da öyledir.

Çayın belli bir ömrü olduğu gibi,mürşidin de irşâd müddeti bellidir.Her ikisinde de tezelden davranmak icâb eder.
Çayın;Kahve’nin tersine insanın kalbine bir uyanıklık verdiği mâlumdur.Bu yüzden bir sohbet vesilesi olagelmiştir.
Eskiden Dervişler bir araya geldiklerinde Sohbet hâsıl olması için içlerinden güzel sesliler:

Semâveri yandırın,
Orta yere kondurun,
Çay içmeyen dervişleri,
Vurup vurup içirin!

Diye çay ilâhilerini okurlar idi.Semâver ve Çay muhabbete bahâne edilir,her birinin yüzlerinde tebessümle muhabbetin izleri görülürdü.

Sonra çayı dolduran kişiye şöyle nidâ ederlerdi:

Doldur Sâkî çay doldur,
Aşk elinden al doldur,
Burası âlem yeri,
Allah de de say doldur!

Doldurulan çayların ardından koyu bir muhebbet başlar istenilen elde edilirdi.

Şu bir gerçek ki,Çayların bulunduğu öyle sohbet ve muhabbetler ortamları oluşmuş ki ,içilen o çay ile anıla gelmiştir.Vesselâm

Abdullah Sâkîzâde
 
Tarih: 14.03.2008    Hit: 378